کتاب شاهدبازی در ادبیات فارسی اثر دکتر سیروس شمیسا

کتاب شاهدبازی در ادبیات فارسی نوشته‌ی دکتر سیروس شمیسا پژوهشی درباره‌ی بازتاب روابط هم‌جنس‌گرایانه‌ی مردانه و مفهوم «شاهدبازی» در ادبیات فارسی است. شمیسا در این اثر با بررسی نمونه‌هایی از شعر و نثر فارسی، تلاش می‌کند جایگاه و سابقه‌ی این موضوع را در ادبیات ایران از دوره‌های تاریخی مختلف بررسی کند.

این کتاب نخستین بار در سال 1381 در ایران منتشر شد و مدت کوتاهی پس از انتشار، با ممنوعیت فروش و جمع‌آوری از کتاب‌فروشی‌ها مواجه شد و اجازه‌ی تجدید چاپ پیدا نکرد. همین سرنوشت، در کنار موضوع بحث‌برانگیز کتاب، باعث شد شاهدبازی در ادبیات فارسی به یکی از آثار شناخته‌شده و کمیاب در حوزه‌ی پژوهش ادبی معاصر تبدیل شود.

موضوع کتاب شاهدبازی در ادبیات فارسی

محور اصلی پژوهش سیروس شمیسا، بررسی مفهوم شاهدبازی در فرهنگ و ادبیات فارسی و مطالعه‌ی بازنمایی معشوق مرد در شعر فارسی است. نویسنده با استناد به نمونه‌های متعدد ادبی، به این دیدگاه می‌پردازد که در بخش قابل توجهی از شعر کلاسیک فارسی، معشوق لزوماً زن نیست و در موارد بسیاری می‌توان معشوق را مرد دانست.

شمیسا برای بررسی این موضوع از نمونه‌های مختلف شعر و نثر فارسی استفاده می‌کند و تلاش دارد برداشت خود را با شواهد ادبی و تاریخی پشتیبانی کند. کتاب در کنار بررسی اشعار شاعران، به اصطلاحات، مفاهیم و زمینه‌های فرهنگی مرتبط با این موضوع نیز می‌پردازد.

ساختار کتاب

شاهدبازی در ادبیات فارسی در هشت فصل تنظیم شده و موضوع را بر اساس دوره‌ها و زمینه‌های تاریخی و ادبی مختلف بررسی می‌کند.

در فصل نخست، نام‌ها، اصطلاحات و انواع شاهدبازی مورد بررسی قرار می‌گیرد. در بخش‌های دیگر کتاب، نمونه‌هایی از شعر و نثر دوره‌های گوناگون بررسی می‌شوند و نویسنده به شاعران و شخصیت‌های ادبی هر دوره می‌پردازد.

یکی از بخش‌های قابل توجه کتاب نیز به صوفیان و شاهدبازی اختصاص دارد و رابطه‌ی این موضوع با برخی جریان‌های عرفانی و ادبی مورد بحث قرار می‌گیرد.

از دوره‌ها و سلسله‌هایی که در پژوهش کتاب مورد توجه قرار گرفته‌اند می‌توان به غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، تیموریان، صفویه، افشاریه، زندیه، قاجار و اوایل دوره پهلوی اشاره کرد.

اهمیت پژوهشی کتاب

اهمیت کتاب شاهدبازی در ادبیات فارسی تنها به موضوع بحث‌برانگیز آن محدود نمی‌شود. این اثر تلاشی برای بازخوانی بخشی از ادبیات کلاسیک فارسی از زاویه‌ای متفاوت است و خواننده را با پرسش‌هایی درباره‌ی هویت معشوق در شعر فارسی، زبان ادبی، فرهنگ تاریخی و شیوه‌ی تفسیر متون کلاسیک روبه‌رو می‌کند.

کتاب همچنین برای علاقه‌مندان به ادبیات کلاسیک فارسی، تاریخ ادبیات ایران، پژوهش‌های فرهنگی و مطالعات ادبی می‌تواند منبعی قابل توجه باشد.

نویسنده: دکتر سیروس شمیسا

عنوان: شاهدبازی در ادبیات فارسی

موضوعات: ادبیات فارسی، تاریخ ادبیات، شعر کلاسیک فارسی، شاهدبازی، مطالعات فرهنگی و ادبی

سال نخستین انتشار: 1381